Zlokalizowany w powiecie złotowskim (gmina Okonek) kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Pniewie to jeden z najciekawszych obiektów na mapie pogranicza historycznego. Zachwyca nie tylko charakterystyczną bryłą, ale przede wszystkim niezwykłymi detalami z przeszłości, które skrywa jego wnętrze.
Rys historyczny i najcenniejszy skarb kościoła
Obecna świątynia została wzniesiona w 1842 roku jako kościół ewangelicki, a od 1946 roku służy parafii rzymskokatolickiej. Jednak historia modlitwy w tym miejscu sięga znacznie głębiej.
W 1578 roku stanął tutaj pierwszy, drewniany kościół o konstrukcji zrębowej. Z powodu burzliwych potyczek na dawnych terenach przygranicznych, budowla ta była wielokrotnie niszczona. Z tego właśnie pierwotnego, nieistniejącego już kościoła pochodzi największy skarb obecnej świątyni – unikatowe witraże datowane na 1596 rok. Zostały one ufundowane m.in. przez ówczesnego pastora Joachima Lübbecke oraz właściciela miejscowych dóbr, Rudigera von Ostena. Zachowane fragmenty przeszkleń z herbami fundatorów zostały przeniesione i starannie wkomponowane w okna obecnego kościoła. To prawdziwy ewenement na skalę całego regionu i niezwykle cenne świadectwo renesansowej sztuki witrażowniczej.
Architektura i dane techniczne
Budowla w Pniewie to doskonały przykład XIX-wiecznego budownictwa szkieletowego, charakterystycznego dla Pomorza i Wielkopolski (potocznie nazywanego murem pruskim). Co warto wiedzieć o niej z perspektywy architektonicznej?
- Konstrukcja: Kościół wzniesiono na planie prostokąta, opierając go na solidnej, kamiennej podmurówce. Na zewnątrz uwagę przykuwa wyrazisty kontrast – ciemne, drewniane belki konstrukcyjne wybijają się na tle jasnych, otynkowanych wypełnień z cegły.
- Wnętrze: Świątynia jest jednonawowa (salowa), bez wyodrębnionego prezbiterium, co daje poczucie przestrzeni pomimo niewielkich gabarytów. Wnętrze nakryte jest drewnianym stropem belkowym z podsufitką, który wspierają słupy zdobione polichromią.
- Wyposażenie: W zachodniej części znajduje się chór muzyczny, na którym umiejscowiono zabytkowe, 4-głosowe organy z 1868 roku. Zostały one skonstruowane przez renomowaną firmę Barnima Grüneberga. Uwagę zwraca również ołtarz i ambona z przełomu XIX i XX wieku, w które wkomponowano starsze elementy pochodzące jeszcze z XVII stulecia.
Dlaczego warto odwiedzić to miejsce?
- Spotkanie z historią z XVI wieku: Możliwość zobaczenia na własne oczy ponad 400-letnich witraży w małym, wiejskim kościółku to wielka gratka – rzadko spotyka się tak wiekowe artefakty na naszych terenach.
- Fotogeniczna bryła: Czarno-biała fasada szkieletowa w otoczeniu dawnego cmentarza przykościelnego i starodrzewu tworzy unikalny, nieco tajemniczy klimat. To idealny plener dla miłośników fotografii architektury.
- Ślady wielokulturowości: Pniewo to wieś, w której przed laty mieszały się wpływy polskie, pomorskie i niemieckie. Kościół jest materialnym dowodem skomplikowanych i fascynujących losów tego pogranicza.
Dostępność
Kościół usytuowany jest w centrum wsi Pniewo (około 11 km na południowy zachód od Okonka), na niewielkim wzniesieniu przy głównej drodze do Jastrowia. Teren wokół jest ogrodzony stylowym drewnianym płotem. Z zewnątrz zabytek można podziwiać o każdej porze, natomiast wnętrze (w tym słynne witraże) jest udostępniane dla wiernych i turystów w godzinach nabożeństw.
