Michał Drzymała to postać, którą większość z nas kojarzy ze szkolnych lekcji historii. Jego słynny wóz cyrkowy na stałe wpisał się w naszą pamięć jako symbol uporu, życiowego sprytu i niezłomnej walki z germanizacją. Ale losy Drzymały to nie tylko podręcznikowa anegdota. To pełna emocji historia zwykłej rodziny, która rzuciła wyzwanie potężnej biurokracji, a także opowieść o tym, jak Krajna do dziś dba o pamięć swojego bohatera.
Grób Michała Drzymały znajduje się w Miasteczku Krajeńskim, a przy drodze krajowej nr 10 w Grabównie – miejscowości gdzie mieszkał – znajduje się pamiątkowy obelisk.
Grób Michała Drzymały na cmentarzu w Miasteczku Krajeńskim. W grobie spoczywają także prochy jego żony Józefy.
Walka o własny dom i słynny wóz
Wszystko zaczęło się na początku XX wieku. W 1904 roku Michał Drzymała kupił kawałek ziemi we wsi Podgradowice. Władze pruskie, dążąc do zniechęcenia Polaków do osiedlania się na tych terenach, odmówiły mu pozwolenia na budowę domu. Zamiast załamać ręce i wyjechać, rolnik wpadł na genialny pomysł. Za 350 marek kupił stary wóz cyrkowy i tam, na własnej ziemi, zamieszkał wraz z całą rodziną.
Dla Prusaków był to cios w nos. Urzędnicy próbowali usunąć wóz, powołując się na prawo, które mówiło, że pojazd stojący w jednym miejscu dłużej niż 24 godziny staje się budynkiem – a na budynek Drzymała nie miał zgody. Jak zareagował nasz bohater? Z żelazną konsekwencją, każdego dnia zaprzęgał konie i przesuwał swój dom na kółkach o kilka metrów, udowadniając władzom, że wóz nadal jest pojazdem ruchomym.
Wieści o walce upartego chłopa obiegły całą Europę, wzbudzając sympatię i podziw. W 1908 roku polskie społeczeństwo ufundowało Drzymale ze zbiórek zupełnie nowy, ocieplany wóz. Niestety, radość nie trwała długo. Pruscy urzędnicy znaleźli w końcu kolejny absurdalny przepis – stwierdzili, że sufit we wnętrzu wozu jest zbyt nisko, co stało się pretekstem do zarekwirowania pojazdu. Drzymała zmuszony był zamieszkać z rodziną w ziemiance, ale gdy i tę kazano zniszczyć, ostatecznie sprzedał ojcowiznę i wyjechał do zaboru austriackiego. Na pamiątkę tych wydarzeń, w 1939 roku miejscowość Podgradowice oficjalnie przemianowano na Drzymałowo.
Cichy heroizm żony
W cieniu wielkiej historii Michała stała jego żona, Józefa. To ona na co dzień znosiła niezwykle trudne warunki życia w nieocieplonym wozie, wychowując dzieci w atmosferze ciągłego nękania przez policję i urzędników. Ten cichy, kobiecy heroizm i poświęcenie w walce o utrzymanie polskiej tożsamości zostały po latach docenione. Po śmierci Michała, państwo polskie odznaczyło wdowę prestiżowym Krzyżem Zasługi.
Odnalezienie bohatera i spokojne lata w Grabównie
W czasie I wojny światowej i w pierwszych latach niepodległości Polski o Drzymale nieco zapomniano. Zmieniło się to w latach 20. XX wieku, kiedy odkryto, że słynny bohater żyje, ale klepie biedę. Władze II Rzeczypospolitej szybko naprawiły ten błąd – przyznano mu dożywotnią rentę państwową oraz 15-hektarowe gospodarstwo rolne w miejscowości Grabówno na Krajnie. To tam Michał Drzymała odnalazł wreszcie upragniony spokój i spędził ostatnie lata swojego życia, ciesząc się szacunkiem lokalnej społeczności.
Obelisk w Grabównie, miejscowości w gminie Miasteczko Krajeńskie, w której Michał Drzymała mieszkał aż do śmierci.
Śmierć i bojkot mniejszości
Michał Drzymała zmarł w Grabównie w 1937 roku w wieku 80 lat. Okazało się jednak, że jego postawa wciąż budziła gniew miejscowych Niemców. Na znak protestu żaden z niemieckich stolarzy z okolicznego Wyrzyska nie chciał podjąć się wykonania trumny dla polskiego bohatera. Z zadaniem tym pospieszył ostatecznie miejscowy polski rzemieślnik.
Ceremonia pogrzebowa na cmentarzu w Miasteczku Krajeńskim przerodziła się w ogromną patriotyczną manifestację. W dowód najwyższego uznania, prezydent pośmiertnie odznaczył Drzymałę orderem Polonia Restituta, a na jego grobie wyryto prosty, acz wymowny napis: „Michał Drzymała – bohater narodowy”.
Pamięć, która żyje do dziś
Obecnie pamięć o niezłomnym rolniku jest na Krajnie wciąż żywa i starannie pielęgnowana.
Renowacja grobu
Gmina Miasteczko Krajeńskie, która w 2023 roku uroczyście odzyskała prawa miejskie, dba o miejsce spoczynku bohatera. Przy wsparciu Samorządu Województwa Wielkopolskiego, który przekazał 80 tysięcy złotych, zabytkowy, blisko 90-letni grób przeszedł gruntowną renowację. Zyskał on nowe ogrodzenie, a dla odwiedzających turystów przygotowane zostały specjalne tablice edukacyjne i kierunkowe.
Piknik „Drzymałówka”
Mieszkańcy Gminy Miasteczko Krajeńskie co roku udowadniają, że historia może łączyć pokolenia w radosny sposób. W Grabównie organizowana jest impreza plenerowa o nazwie „Drzymałówka”. Organizatorzy stawiają na połączenie lokalnej tradycji z dobrą zabawą, oferując między innymi takie atrakcje jak konkursy wokalne pod hasłem „Drzymała na scenie” oraz zmagania kulinarne. Imprezę wspiera m.in. stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Krajna nad Notecią, pokazując, że duch sprytu i determinacji Michała Drzymały jest wciąż wspaniałym powodem do dumy i integracji na Krajnie.
Mural z motywami haftu krajeńskiego w miejscu gdzie odbywa się impreza o nazwie „Drzymałówka”.
